woensdag 5 februari is de dag van de frikandel, hulde aan het bruine fruit!!

buiten een recept eindig ik met de tekst van m’n podcast uit julius’ voorraadkast

Totaal crazy natuurlijk maar ook wel weer supergrappig. Volks-snack nummer 1 (de frikandel is de meest verkochte snack in Nederland, 34,44 %, loempia’s op 2, kroketten op 3), gecombineerd met de meest exquise mayo die ik ooit heb gemaakt, en Royal Belgian kaviaar.

Het begint met de allerbeste frikandellen money can buy, ik ga voor die van Kusters uit Margraten (online te bestellen), vers vet, een prachtige mayo en de kaviaar. De frikandellen zijn natuurlijk ontdooid, daarna heb ik ze in 4-en gesneden en overdwars voor de helft ingesneden. 3 minuten frituren, 2 minuten laten afkoelen, mayo in de gleuf (excusez..) en kaviaar d’erop. Direct serveren!

Podcast

Intro

Ik ben Julius Jaspers en ik ben meer dan dol op eten.

Je kunt me altijd wakker maken voor eten, en zeker voor het onderwerp van deze aflevering, de frikandel.

Persoonlijke klik

Ik vind de frikandel echt moorddadig lekker. Licht krokant aan de buitenkant, warm en luchtig van binnen. Comfortfood, noem het zo. Op een broodje of gewoon los, puur natuur of met een lik mayo, het maakt me weinig uit, een frikandel heeft weinig nodig. Ik vind de frikandel een soort van wonder der frituur. Het is me-niet-wat om iets te maken waar je – als het klaar is – niets meer aan hoeft toe te voegen. Ik heb in ieder geval nog nooit zout op mijn frikandel gedaan. Om maar wat te noemen.

Historie

Wikipedia vertelt me dat de eerste frikandel in 1954 is gemaakt door Gerrit de Vries uit Dordrecht. Zijn luchtige bal gehakt mocht door een wijziging in de Warenwet geen bal gehakt meer heten. Op advies van een Duitse vriendin veranderde hij de naam in Frikadel, van het Duitse frikadelle. 5 jaar later vervolmaakte snackfabrikant Beckers de snack door het vlees nog gladder te malen, en er een N aan toe te voegen. Zo leek de naam meer op het chiquere fricandeau. En van dat élan snoepten de Beckers graag mee. De frikaNdel was geboren. Achteraf baalde Beckers dat ze deze naam niet vast hadden gelegd. Aldus Wikipedia.

Wie een willekeurig etymologieboek openslaat, weet dat dit gedeeltelijk een broodje-frikandelverhaal is. Een vette marketinghap. De ontstaansgeschiedenis gaat namelijk een stuk verder terug de tijd in. En cultureel erfgoed is niet zomaar te claimen. De eerste noteringen van frikadel en frikandel stammen uit begin 1600. Meestal wel anders gespeld, zoals frikandolen of frickedille. En van origine komt het uit het oud-Frans: fricasser, wat braden betekent.

Supermarktfrikandellen hebben iets weg van een eenheidsworst, maar enkele eeuwen terug waren er behoorlijk funky smaken. Zo waren er varianten met ansjovis of citroenschil. Grote overeenkomst tussen alle soorten in de familie Del, is dat het altijd om een product gaat die gemaakt is van gehakt. Tegenwoordig is het echter zo fijn gemalen dat de fabrikanten spreken van frikandellen-‘deeg’.

De frikandel, zoals we die kennen in de huidige vorm – verschrompeld achter een raampje – bestaat wél sinds de jaren 60. Niet vreemd. Want in deze tijd werden ook de frituurpan en de automatiek uitgevonden. De opkomst daarvan ging hand in hand met die van de frikandel. Dat was – met zijn korte bereidingstijd – namelijk dé ideale fastfood.

Inmiddels is de frikandel de meest verkochte snack van Nederland. 600 miljoen gaan er per jaar over de toonbank. 600 miljoen! Dat betekent dat de Nederlander gemiddeld iedere 10 dagen een frikandel eet.

De frikandel bestaat voor zo’n 40%, uit kippenvlees, er zit varkensvlees in en de rest is uien, kruiden, paneermeel, bindmiddel en water. Er bestaan speciale kipfrikandellen en natuurlijk is de Vegetarische slager, samen met Mora, ook in het frikandellenbad gesprongen, zij maken ze van soja.

Het verhaal dat een frikandel gemaakt is van slachtafval is een broodje-aapverhaal. Uiers, ogen, hoeven het is allemaal onzin. Maar, als dat wel het geval was, wat dan nog? Ik vind het juist super dat zoveel mogelijk van het geslachte dier wordt gebruikt. In andere landen noemen ze dit nose-to-tail en is het verheven tot cult. In ons biefstukken-en-kipfiletlandje wordt daar weer moeilijk over gedaan.

Hamvraag: wat is de lekkerste frikandel?

Voor de liefhebbers zijn er wel degelijk vele soorten te vinden. Ik schuw de snack-fabrikanten en -bars beslist niet, maar een slager die zelf frikandellen maakt heeft bij mij direct een streep voor. Mijn eigen slager Janmaat maakt ze, erg lekker, maar de frikandel van slager Kusters in Margraten is een culinair orgasme… Tjemigdepemig wat is die lekker, zeker in combinatie met de spetterendfrisse currymayonaise van Hans van Wolde, je weetwel, van Brut 172 (2 Michelinsterren).

Ik heb vorig jaar bij de FEBO overigens nog een geweldige frikandel gegeten, maar dat was dan ook van langoustine, èn naar recept van Schilo van Coevorden van Taiko (sorry mensen, die was helaas maar 1 week verkrijgbaar)

Do’s en don’ts/weetjes

Ik schaar de frikandel totaal niet onder afvalvlees, maar als de mooiste restverwerking van vlees! Geperst tot een soort van goddelijke staaf (ik raak opgewonden). Over goddelijke staaf gesproken: frikandel is een worst zonder velletje. Dat is wel zo handig. Het is namelijk niet verstandig om een worst mét een velletje in kokend vet te gooien. Aangezien de kooktemperatuur water een stuk lager ligt dan vet, zal het vocht direct verdampen en op een vrij explosieve manier een weg naar buiten vinden. Dat geeft een spetterend resultaat. Het resulteert ook in een retourtje brandwondencentrum in Beverwijk.

Een frikandel bakken is verder geen rocketscience. Behalve als je een frikandel wil bakken in de ruimte. Dat lijkt me bij uitstek rocketscience. Maar, hier op planeet Aarde, zet je de frituur goed heet, doe je de frikandellen erin, en wacht tot ze gaan drijven. Klaar!

Ik zou er nog uren over kunnen praten, maar dit was ‘m over de frikandel, zeker niet alles maar best wel wat. Wil je meer weten over iets in je keukenkastje mail me dan.

De volgende keer heb ik het over… Sojasaus! Dag…